माझी व्हिएन्ना यात्रा - सिंहावलोकन - ३

भाग १ : http://www.maayboli.com/node/6559
भाग २ : http://www.maayboli.com/node/6789
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

येताना मी ठरवून आलो होतो की शक्य झाले तर मोझार्ट च्या गावी, साल्त्झबर्ग ला जाऊन यायचे. त्याची एखादी कन्सर्ट ऐकून यायची. तसं आता ती व्हिएन्ना मध्ये पण ऐकता येते म्हणा.. मी आलो तेव्हा व्हिएन्ना मध्ये कडाक्याची थंडी होती. कामाशिवाय बाहेर पडायचे नाही असे ठरवूनच ठेवले होते मी. व्हिएन्ना मध्ये ही हालत तर साल्त्झबर्ग ला काय होईल असा विचार करुन या वेळी तिकडे जायचे मी रहित केले. अर्थातच माझी थोडी निराशा झाली होती. पण मग ती कसर काही अंशी भरुन काढता येईल असा दुसरा पर्याय मला सापडला... ऑपेरा..

व्हिएन्ना हे ऑपेरा साठी प्रसिद्ध आहे. लोक दुरदुरुन तेवढ्यासाठी येथे येतात आणि त्याचा आनंद घेऊन तृप्त होऊन परत जातात. ऑपेरा हा प्रकार तसा आपल्याला नवीन नाही.. मी लंडन ला असताना बर्‍याच वेळेला असा एखादा ऑपेरा दाखवत असायचे आणि त्या वेळी हे आता सर्वसामान्य वाटणारे लोक अचानक चिमटा काढल्यासारखे का ओरडताताहेत किंवा काय म्हणायचं आहे ते सरळ न सांगता उगाच हेल काढत एकच वाक्य तासभर कशाला बोलताहेत... असले विचारही मी केलेले आहेत.. पण मनात एक सुप्त इच्छा होतीच की असा एक तरी ऑपेरा पाहिला पाहिजे..

एक दिवस सहज माझ्या जर्मन सहकार्‍याला माझी इच्छा बोलून दाखवली आणि त्याने लगेच मला कोणते शो बघ पासून कोणते खास नाहीत, कोणते value for money आहेत/नाहीत ही सगळी माहिती द्यायला सुरुवात केली. महिनाभर कोणते प्रयोग आहेत यांची यादी पण माझ्यासाठी काढून आणली. मी हा विचार केल्यापासून सलग ४ दिवस एकदम हाऊसफ़ुल प्रयोग होते. सरतेशेवटी एका प्रयोगाला जायचा मी निर्धार केला आणि ऑपेरा थिएटर पाशी जाऊन पोहोचलो.

इथे २ ऑपेरा थिएटर्स आहेत. आता सगळे ऑपेरा प्रयोग नवीन सभागृहात होतात आणि जुन्या सभागृहात फक्त कन्सर्ट्स होतात. थिएटर पाशी गेलो आणि पहिला अडथळा समोर आला, तिकिट मिळवण्याचा. तो प्रयोग, शुक्रवारी असल्याने खूप गर्दी होती आणि खिडकीवर तिकिटे शिल्लक नव्हती. प्रथम ग्रासे... म्हणतात ना अगदी तसे झाले. आयरीश माणसे बीअर मध्ये माशी पडली तर ती काढून टाकतात आणि बीअर पितात असे विनोदात वाचले होते, तशी, घासात आलेली माशी काढून टाकता येईल का याची चाचपणी मी चालू केली. तेथे चौकशी केल्यावर कळले की बरीचशी तिकिटे ही एक कंपनी विकत घेते आणि नंतर तीच ती तिकिटे चढ्या भावाने विकते. हे ऑपेरा थिएटर सरकार च्या मालकीचे आहे. ही कंपनी पण सरकारी अखत्यारीत येते. सरकारी कंपनी असं करत असेल यावर माझा विश्वासच बसेना..पण त्यांनी 'हा सूर्य आणि हा जयद्रथ' असं म्हणत माझ्यापुढे दुप्पट किंमतीला लावलेले एक तिकिट धरले. आयुष्यात कधीही काळ्या बाजारात काहीही न घेतलेला माणूस मी.. आता कोणी ताठ कण्याचे म्हणा नाहीतर कणाहीन, आम्हां मध्यमवर्गीयांना काळा बाजार म्हटलं की धडकी भरते. असं तिकिट घेणं तत्वात बसत नाही पासून ते कोणीतरी आणि त्यातही पोलिसाने पाहिलं तर, पर्यंत सर्व विचार डोक्यात येऊन जातात. तसेच त्यावेळी पण झाले. शेवटी विचारांती when in rome... म्हणत तिकिट घेतले, अर्थात त्या आधी ती जागा कोठे आहे हे त्या माणसाने मला किमान ५ वेळा दाखवले असेल. त्याच्या पवित्र्यावरुन नंतर अजून एकदा विचारलं तर तो मला जागेवर सोडायला येईल की काय अशी मला शंका पण आली.

असो. तर, तिकिट मिळाले. आता पुढे थिएटर च्या दाराशी उत्सुकतेने वाट बघणे चालू झाले. खेळण्यांच्या दुकानात कधी आत जायला मिळेल याची लहान मुले जितक्या आतुरतेने वाट बघतील तितक्याच आतुरतेने मी तेथे उभं राहून वाट बघत होतो. अखेरीस थिएटर चा दरवाजा उघडला आणि मी आत शिरलो. बाहेरुन असं गूढ वाटणारं थिएटर एकदम अचानक स्वागतोत्सुक वाटायला लागलं. अजून मुख्य सभागृहात सोडायला सुरुवात झाली नव्हती त्यामुळे तेथे थोडेफ़ार फोटो काढून झाले. या ट्रीप मध्ये मी अगदी ते मंगोलियन वंशाचे लोक हिंडतात ना टुरीस्ट म्हणून, त्यांच्यासारखं करत होतो. हातात कॅमेरा चालू ठेवूनच हिंडायचं. दिसलं दृश्य, काढ फोटो. दिसली इमारत, काढ फोटो. एका प्रौढ बाईने तर अगदी दुकानाच्या पाट्या पण सोडल्या नाहीत हो.. पाटीपाशी जायचं, कॅमेरा तिरका, क्लिक केलं आणि झालं.. तर मी पण जे फोटो काढलेत त्यातले काही इथे टाकायचा प्रयत्न करतो, उरलेले कोठेतरी वेब वर टाकेन.

तर, एकदाचं मुख्य सभागृह उघडलं आणि मी माझ्या जागेवर जाण्यासाठी जिना चढायला सुरुवात केली. मला आयत्या वेळी तिकिट घेतल्याने पडणारी किंमत आणि उपलब्ध जागा यांचं गणित जमवून त्यातल्या त्यात एक छान जागा मिळाली होती. गॅलरी मध्ये पहिल्या रांगेत बसणार होतो आणि माझ्यापुढे मोकळी जागा असणार होती. वरती जाताना मध्येच एक buffet room लागते. इथे नावाप्रमाणे खरोखरच खाण्याचा कार्यक्रम असतो, फक्त कलाकारांसाठी. या खोलीचे वैशिष्ठ्य असे की दुसर्‍या महायुद्धात जेव्हा हे थिएटर पूर्ण उध्वस्त केलं गेलं त्यावेळी २ च खोल्या वाचल्या, ही त्यापैकी एक. या नंतरच्या मजल्यावर सुद्धा छतावर उत्तम चित्रे काढलेली होती. एकूणच फोटो काढण्याचा मोह आवरणे कठीण होते.

शेवटी सभागृहात पोचलो आणि काय विचारता... डोळ्यांचं पारणं फिटलं.. चित्रात, दूरदर्शन वर पाहिलेलं सभागृह प्रत्यक्षात इतकं भव्य दिव्य आणि झगमगतं होतं की बास.. यापेक्षा अजून काही नको अशी अवस्था झाली.

ज्यांना कल्पना नाही त्यांच्यासाठी, साधारण अर्धवर्तुळाकार सभागृह असते, वर्तुळाचा व्यास असतो तेथे व्यासपीठ असते आणि ते सगळ्या बाजूंनी पूर्ण दिसेल अशी मांडणी केलेली असते. या अर्धवर्तुळात ३ - ५ मजले असतात आणि त्यात बसण्याची व्यवस्था केलेली असते. व्यासपीठाच्या खाली सर्व वादक बसतात आणि त्यांच्या पुढे सर्वात महाग तिकिटे ज्यांच्याकडे असतात असे लोक. ही तिकिटे २०० युरो पासून चालू होतात आणि अगदी ५ युरो पर्यंत उपलब्ध असतात. सर्वात स्वस्त तिकिटे असणारे लोक उभे राहतात, चक्क ३ तास उभे राहतात. हे लोक त्यातले दर्दी आणि नियमित येणारे असतात. त्यांना तो ऑपेरा बघण्यापेक्षा ऐकण्यात जास्त रस असतो, आणि म्हणून ते स्वस्त तिकिटे काढून जमिनीवर बसतात (जिथून काही दिसत नाही) आणि कान भरुन ऐकतात. खरे कानसेनच म्हणायचे ते !

तर असे वेगवेगळ्या रांगांमधले, मजल्यांवरचे लोक हळू हळू यायला लागले. प्रामुख्याने प्रौढ आणि वयस्क लोकांचा भरणा होता आणि त्यातले बरेचसे एकदम सुटाबुटात होते. बायका इव्हिनींग गाऊन घालून नटून आल्या होत्या. मी येऊन बराच वेळ झाला तरी माझ्याशेजारी कोणीच आलं नव्हतं. मी ऑपेरा ला आलो आहे ही बातमी बाहेर फुटली की काय असा विचार करत होतो तेवढ्यात एक सुकन्या माझ्या शेजारच्या खुर्चीवर स्थानापन्न झाली. ती पडद्याच्या विरुद्ध बाजुला बसल्याने तिच्याकडे लक्ष दिले नाही, पण तिने जेव्हा कॅमेरा, दूर्बिण अशा गोष्टी बाहेर काढायला सुरुवात केली तेव्हा ही कोणीतरी खुपच हौशी दिसते आहे असं वाटून मला तिच्याविषयी आदर वाटायला लागला. तसा मला हे दूर्बिण प्रकरण घेऊन बघणार्‍या लोकांबद्दल नेहमीच आदर वाटत आला आहे. एका हाताने (उदा. ऑपेरा सारखे ठिकाण) किंवा दोन्ही हातांनी (टेनिस, क्रिकेट सामना) ती धरायची, त्यातून सारखे फ़ोकस करत बसायचे आणि पुन्हा मान हलवत, दूर्बिण हलवत बॉल दिसतो का ते पहात राहायचे. मला सांगा, नदाल किंवा इव्हानेसेविच सारख्या लोकांनी केलेली सर्व्ह कशी बघणार हो दूर्बिणीतून ? नुसत्या डोळ्यांनी ती बघेपर्यंत बॉल गायब झालेला असतो आणि हे असं बघायचं ? म्हणूनच हे ज्यांना जमतं अशा लोकांबद्दल मला आदर आहे आणि एवढे बोलून मी माझे दूर्बिण आख्यानाचे चार शब्द संपवतो

तर त्या कन्येने अशा सगळ्या गोष्टी समोर मांडल्या आणि ती सरसावून बसली. प्रत्येक खुर्चीच्या समोर इंग्लिश आणि जर्मन भाषांतर दाखवणारा एक छोटा डबा होता. ते बघितल्यावर माझी उरलीसुरली शंका दूर झाली. तसं शंका येणारच की हो..एकतर हे ऑपेरा वाले काय बोलतात / गातात ते कळणार नाही, आणि त्यात मला इटालियन कळत नाही ना.. म्हणजे आनंदच आहे अशी माझ्या मनात कोठेतरी बोचणी होती..पण तो भाषांतरकार पाहिल्यावर मला बरं वाटलं.

त्या माझ्या शेजारणीच्या दुसर्‍या बाजुला एक जपानी मुलगा आणि त्याच्या शेजारी व्हिएन्नाला शिकणारी एक विद्यार्थिनी येऊन बसले. खुर्चीला टेकताक्षणी त्या विद्यार्थिनी ने त्या मुलाशी संभाषणाचा प्रयत्न चालू केला. तिचं कोणतंही वाक्य किमान २ वेळा परत सांगितल्याशिवाय त्या मुलाला कळत नव्हतं आणि त्यांचा संवाद ऐकणं मनोरंजक होऊ लागलं होतं. त्या मुलीने प्रत्येक रांगेकडे बोट दाखवून कोणत्या रांगेला किती तिकिट असतं याची इत्थंभूत माहिती त्या मुलाला पुरवली. दर थोड्या वेळाने तो कुठेतरी शुन्यात बघायचा, तो एखाद्या रांगेकडे बघतोय असं वाटून ती लगेच 'अय्या, या रांगेत ना..' असा आवाजात भाव आणून बहुमोल माहिती (हो, तीच , तिकिटाच्या किंमतीबद्दलची) पुरवायची.. समोर तो भाषांतरकार होता म्हणून ठीक आहे नाहीतर मी तिला पूर्ण ऑपेरा चं भाषांतर विचारायला कमी केलं नसतं..

तर अशा रितीने बराच वेळ गेला आणि सभागृह पूर्ण भरले. सगळे वादक आपापल्या जागेवर येऊन बसले. पडदा वर गेला आणि अचानक खाली बसलेले सगळे लोक उभे राहिले. पाहिले तर संगीत दिग्दर्शक येत होता. त्याने येऊन हातातली काठी अलगद मोरपिस फिरवावं तशी फिरवली आणि व्हायोलीन ची एक हलकी मंजुळ धून हॉल मध्ये गुंजली...

क्रमशः..