(या लिखाणात स्टीव्हन स्पीलबर्गच्या "डिस्क्लोझर डे" या सिनेमातले स्पॉइलर्स आहेत त्यामुळे तुम्ही तो पाहिलेला नसेल तर पुढे वाचायचे की तो पाहून झाल्यावर मग वाचायचे हे तुम्ही ठरवा)
.
सांगोल्याच्या तप्त जमिनीवर पाऊस म्हणजे केवळ पाणी नसतं; तो एक सण असतो, एक आश्वासन असतं. त्याच खळगी भरलेल्या रस्त्यांवर खेळणारी, रानात वडाच्या पारंब्यांशी हितगुज करणारी अवनी आता सांताक्लारा, कॅलिफोर्नियाच्या चकचकीत काचेच्या इमारतीत उभी होती. ‘निओस्ट्रेटोस AI’ कंपनीच्या लोगोखाली तिच्या छातीवरचं ‘डेटा सायंटिस्ट’ नावाचं कार्ड लटकत होतं, पण मन मात्र तिच्या सांगोल्याच्या कोरड्या पडलेल्या बोरीभोवती घुटमळत होतं.
बरेचदा वेबसाइटवर लॉगिन करतांना CAPTCHA दिसतो, ज्यात आपल्याला अतिशय साधे प्रश्न विचारतात जसे की 3+7 किती हे सांगा, किंवा बाजूला चित्रात दिलेली अक्षरे टाईप करा, म्हणजे तुम्ही मानव आहात हे सिद्ध होईल. म्हणजे मानवाव्यतिरीक्त इतर कुणाला म्हणजे कॉम्प्युटर किंवा एआयला 3+7 हे गणित येत नाही किंवा अक्षरे ओळखता येत नाहीत, असा याचा अर्थ घ्यायचा का?
त्याचे उत्तर 'नाही'असे आहे. मग वेबसाइटवर कॅप्चा का विचारला जातो? त्याचे खरे कारण खालीलप्रमाणे आहे.
1. गणिताची परीक्षा नाही: कॅप्चा विचारताना वेबसाइट तुमचा गणिताचा पेपर घेत नसते.
मी गुगलच्या नोटबुकLM या कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या साधनाचा उपयोग करून एका इंग्रजी पुस्तकाच्या प्रकरणांचा मराठीमध्ये पॉडकास्ट रुपी सारांश तयार केला आहे. तो मी युट्युब वर टाकला आहे. हि त्याची लिंक - https://www.youtube.com/playlist?list=PLa60_X0L5fszO2LotGHWzdCv8vKCArMwN
पुस्तकाचे नाव - द सेल्फिश जीन
लेखक - रिचर्ड डॉकिन्स
हा असा सारांश कसा तयार करायचा याची माहिती पुढीलप्रमाणे -
अँथ्रोपिक (Anthropic) ही अमेरिकेतील एक AI (Artificial Intelligence) कंपनी आहे. जशी OpenAI कंपनी ChatGPT चॅटबॉट बनवते, तशीच Anthropic ही कंपनी Claude (क्लॉड) नावाचा AI चॅटबॉट बनवते. (उदा. Claude 1, Claude 2, Claude 3 इ.). अँथ्रोपिक ही कंपनी जास्त सुरक्षित, जास्त विश्वासार्ह, आणि मानवाला उपयोगी असे AI बनवते. तसेच मोठ्या कंपन्या आणि डेव्हलपर्सना AI वापरायला API सुद्धा पुरवते. Claude हा अँथ्रोपिकचा AI असिस्टंट आहे: ChatGPT सारखाच. तो प्रश्नांची उत्तरे देतो, लेखन/अनुवाद करतो, कोडिंगमध्ये मदत करतो, सारांश काढतो, डॉक्युमेंट समजावतो.
(हा लेख Jan 2026च्या आजचा सुधारकमध्ये प्रसिद्ध झाला आहे.
https://www.sudharak.in/2026/01/14715/ )
चैतन्याचा प्रश्न
Culver City मधील This Is Not a Café.
संध्याकाळची वेळ. मोठ्या काचांपलीकडे रस्त्यावर रहदारी संथपणे सरकताना.
आत कॉफी मशीनची घरघर, आणि तीन जण एका कोपऱ्यातल्या टेबलवर.
सोमणे – समोर गरम मद्रास फिल्टर कॉफी.
कासवे – डबल एस्प्रेसो.
खेकडे – ओट मिल्क कॅपुचिनोवरच्या फेसात बोटे फिरवत.
एडवर्ड स्नोडेननं २०१३ साली केलेल्या गौप्यस्फोटाबद्दल मला जुजबी माहिती होती. तेव्हाच्या पेपरात आलेल्या बातम्या काही दिवस मी फॉलो केल्या असतील, नसतील. मात्र नंतर त्याबद्दल विसरायला झालं होतं.
पण माझ्या मुलाच्या रेकोवरून नुकतंच हे पुस्तक वाचलं.
मला पुस्तक आवडलं.
मानवी बुद्धिमत्तेचा विकास हा हजारो वर्षांचा दीर्घ, गुंतागुंतीचा आणि उत्क्रांतीशील प्रवास आहे. आदिम समाजातील प्रतिक्षिप्त प्रतिक्रियांपासून ते अत्यंत उन्नत तर्कशक्ती, विश्लेषण आणि संकल्पनात्मक विचारापर्यंत मानवी मेंदूने घेतलेली उडी विलक्षण आहे. परंतु 21व्या शतकाच्या वेगवान डिजिटल वातावरणात या बुद्धिमत्तेच्याच अस्तित्वावर प्रश्नचिन्ह उभं राहिलं आहे. मानवी इतिहासात प्रथमच एक पिढी मागील पिढीपेक्षा कमी तर्कक्षम, कमी विश्लेषणक्षम आणि कमी सखोल विचार करण्यास सक्षम होत चालली आहे.
